Dit verhaal gaat over de vrouwelijke verzetsstrijders van de Tweede Wereldoorlog. Want hoewel we in Nederland vooral mannelijke verzetsstrijders kennen, waren er wel degelijk ook vrouwelijke. Welke kende jij al?
| PERSONAGES | VERTELLER 1 |
| VERTELLER 2 | |
| VERTELLER 3 | |
| VERTELLER 4 | |
| VERTELLER 5 |
Dit verhaal kan worden vertelt door vijf vertellers, maar je kan het aantal vertellers aanpassen als je meer of minder spelers/leerlingen hebt. De meeste teksten zijn vertellend, en soms stappen de vertellers even in een rol.
SCENE
| VERTELLER 1 | Hoe zat het eigenlijk met vrouwen die in verzet kwamen tijdens de oorlog? |
| VERTELLER 2 | Tijdens en na de oorlog dacht iedereen dat vrouwen vooral een ondersteunende rol hadden binnen het verzet. |
| VERTELLER 3 | “Als een man in het verzet zat, daarvoor op reis moest en een vrouw thuis bleef met de kinderen en een huis vol onderduikers, zat ze dan in het verzet, of niet?” |
| VERTELLER 4 | Verzet was mannenwerk. |
| VERTELLER 5 | Vonden vooral mannen. |
| VERTELLER 2 | Terwijl één derde van de mensen die het verzet in Nederland vrouw was! |
| VERTELLER 3 | Toch hebben maar een paar de geschiedenisboeken gehaald. |
| VERTELLER 4 vraagt aan het publiek/aan de rest van de klas | Dan is het tijd voor een kleine geschiedenisquiz… Welke vrouwelijke verzetsstrijders ken jij eigenlijk? En weet je ook wat diegene gedaan heeft tijdens de oorlog? |
| VERTELLER 5 | Wie kent Hannie Schaft bijvoorbeeld? Zij pleegde verschillende aanslagen op nazis en collaborateurs. |
| VERTELLER 2 | Wie kent Helena Kuipers-Rietbergen, oftewel Tante Riek? Zij heeft voor 300.000 onderduikadressen gezorgd. En dat niet alleen, ze regelde ook voedselbonnen en geld voor al die adressen. |
| VERTELLER 1 als Tante Riek | Ik begon klein.. Ik nam 2 onderduikers in huis en mijn man hielp onderduikers en neergeschoten piloten in de achterhoek. Ik verbond lokale verzetsgroepen en gaf leiding aan de landelijke organisatie voor hulp aan onderduikers. Zoals vele andere vrouwen. |
| VERTELLER 2 | Helaas liep het niet goed af voor Tante Riek, toen ze werd opgepakt nam ze alle verantwoordelijkheid om anderen te beschermen. Ze stierf uiteindelijk in Ravensbrück |
| VERTELLER 3 | En wie kent Jacoba van Tongeren? Pas in 2016 werd er een Amsterdamse brug naar haar vernoemd! |
| VERTELLER 4 als Jacoba van Tongeren | Dat ben ik, oprichtster van de verzetsgroep 2000. Ik hielp 4.500 onderduikers met geroofde bonnen of persoonsbewijzen. De 150 leden van mijn groep kennen elkaar niet bij naam, maar bij nummer om elkaar veilig te houden. |
| VERTELLER 5 | Jacoba kon met één strenge blik laten zien hoe ze over dingen dacht. |
| VERTELLER 4 als Jacoba van Tongeren | Ze noemden mij zelfs de bonnenkoningin. |
| VERTELLER 1 | Weet je naar wie ook een brug is vernoemd? Frieda Belinfante, ze was cellist en dirigent van het Sweelinck-orkest in Amsterdam. |
| VERTELLER 3 als Frieda Belinfante | In de oorlog sloot ik me aan bij Groep 2000. Met een paar anderen heb ik tijdens een aanslag een deel van het Amsterdams Bevolkingsregister vernietigd. Na die aanslag ben ik bijna opgepakt, maar ik ontsnapte naar Zwitserland. |
| VERTELLER 5 | Ze keerde terug naar Nederland, maar mocht als queer vrouw niet aan het werk als dirigent. Daarom vertrok ze naar Californie, waar ze als eerste vrouw ter wereld dirigent werd van het Philharmonic Orchestra. |
| VERTELLER 2 | Wacht even.. Maar hoe zit het eigenlijk met vrouwen van kleur? Zaten die ook in het verzet? |
| VERTELLER 4 | We hebben lang moeten zoeken naar vrouwen van kleur in het verzet, echt behoorlijk lang. Dat is raar, toch? |
| IEDEREEN | Ja.. |
| VERTELLER 1 | Maar ze waren er wel hoor! |
| VERTELLER 5 als Tante Betty | Ja, zoals ik Elisabeth Bergen, oftewel Tante Betty In 1905 geboren in Suriname als kleinkind van een geassimileerde Jood en een zwarte dienstbode. Al jong ben ik wees en heb een moeilijke jeugd. Maar ik voltooi twee opleidingen en vertrek naar Amsterdam, waar ik verpleegster wordt. |
| VERTELLER 4 | Tijdens de oorlog heeft ze maar liefst 8 Joodse onderduikers in huis. |
| VERTELLER 5 als Tante Betty | “We helpen niet perse de Hollanders, wij vechten tegen de nazi’s omdat het fascisten zijn.” |
| VERTELLER 3 | Na in juni 1944 te zijn verraden komt ze via kamp Vught en vrouwenkamp Ravensbrück terecht in Dachau, dat ze op wonderbaarlijke wijze overleeft. |
| VERTELLER 4 | Haar kampervaringen knakken haar wel, maar breken haar niet. |
| VERTELLER 1 | De 19-jarige Indonesische Evy Poetiray kwam in 1937 naar Nederland om te studeren. |
| VERTELLER 2 als Evy Poetiray | Ik verborg mensen in mijn huis en ik begon met het verspreiden van verzetsbladen. Het was gevaarlijk, maar ja, ik was jong. Ik verspreidde als koerierster voor De Waarheid en Het Parool. Ik danste in het Koloniaal Instituut voor de Tropen voor de nazi’s, terwijl onderin de kelder de drukpersen illegale kranten drukten. |
| IEDEREEN | Merdeka, vrijheid voor iedereen! |
| VERTELLER 3 | Evy hoopte dat nu de Nederlanders zelf onderdrukt werden, begrip konden opbrengen, maar ze was teleurgesteld toen de Nederlands de onafhankelijkheid van Indonesië niet erkende. |
| VERTELLER 5 | En dan was er nog de Amsterdamse verpleegster Annick van Hardeveld. Ze deed haar koerierswerk op de fiets in het diepste geheim zodat haar ouders en broertje Yann geen gevaar zouden lopen. Toen op 5 mei heel Nederland de bevrijding vierde, werd Annick op weg naar haar laatste koeriersklus vanuit een wagen van de Grüne Polizei in haar rug geschoten. Dood. |
| VERTELLER 4 | Een paar uur daarvoor had ze in huis nog de aanstaande bevrijding gevierd. |
| VERTELLER 2 | Alleen al in Noord-Holland waren er naar schatting een kleine 3000 vrouwen actief voor het verzet. |
| VERTELLER 1 | Zo veel vrouwen dat we lang niet al hun verhalen met jullie kunnen delen. |
| VERTELLER 3 | Moedige vrouwen, al zouden ze dat niet snel van zichzelf zeggen. |
| VERTELLER 5 | Vrouwen die zichzelf niet op de borst klopten, maar grote risico’s namen |
| VERTELLER 4 | Vrouwen die alle angst, stress en pijn verdroegen. |
Deze scene komt uit de voorstelling Zoals onder water, gemaakt door een groep jongeren onder leiding van theatermaker Hilde Tuinstra. De voorstelling speelde op 27 januari (International Holocaust Remembrance Day) en 5 mei 2025 in het Nationaal Holocaust Museum in Amsterdam.