Wat we gezien hebben

Thema's: dodenmars, intergenerationeel trauma, Jodenvervolging, terugkeer

Locatie: Amsterdam Noord, Nederland

Door: Lisa Giezen

Deze tekst is geïnspireerd op een gesprek met Jaap, die jong was ten tijde van de Tweede Wereldoorlog maar nog vol zit met verhalen.

PERSONAGESCatherina
Zarah
(Dit zijn de makers en spelers van het project)
ZARAHJa.. 
Toen was de oorlog voorbij

Ze kijken elkaar aan, ze weten wat nu gaat komen. Zarah pakt nog een stoel en zet deze neer tijdens haar tekst.

CATHERINAEn dan word je teruggegeven aan je vader
ZARAHAls een bezit dat terug moet naar de rechtmatige eigenaar 

Tijdens haar tekst zet Catherina voor Zarah nog een stoel neer voor de moeder

CATHERINAJe moeder is er niet meer 
Of eigenlijk moet ik zeggen 
Je moeder is vermoord 
Je ouders zijn verraden, opgepakt door mannen in uniformen, 
Meegenomen, vervoerd als vee naar kamp Auschwitz 
In Polen 
En je moeder heeft dat niet overleefd 
Dus ze is vermoord
ZARAHJe vader is teruggekomen
Onder de vlektyfus 
Opgenomen in het ziekenhuis 
Maar teruggekomen 
Hoe hij dat voor elkaar gekregen heeft, leer je later pas 
Maar nu zitten jullie met elkaar opgescheept 
Een voor jouw vreemde man
CATHERINAEn een voor hem vreemd kind 
Hij wist niet zo goed wat hij met je aan moest 
Jullie herkenden elkaar niet
ZARAHVoor jou was deze man compleet raar 
CATHERINARaar?
ZARAHJa, vreemd
Het was een totaal vervreemdende ervaring 
Je had al ouders 
Maar iedereen vertelde je nu, dat dit je vader was
CATHERINAEn omdat je je als kind constant hebt aangepast 
Je als modelkind hebt gedragen
ZARAHHebt moéten gedragen 
Want je voelde dat je niemand tot last mocht zijn
CATHERINAVeroorzaakte je nu
ZARAH & CATHERINATerreur

Muziek: iets met drums. Zarah en Catherina zetten overal stoelen op hun kop en maken een chaos in beeld

CATHERINAKijk weet je wat het is Iedereen mocht hem 
Hij was sociaal, behulpzaam 
Hij was de huisarts die letterlijk dag en nacht voor iedereen klaar stond
ZARAHVoor de Joodse mensen die terugkeerden uit de kampen was zijn praktijk hier op het Mosveld in Noord vrijwel de enige plek waar ze echt begrepen werden
CATHERINATuurlijk, hij had het zelf ook allemaal meegemaakt
ZARAHJa.. jouw vader had 7 concentratiekampen overleefd
is terug komen lopen 
ook wel bekend als de dodenmars
omdat nouja 
veel mensen die tocht niet overleefde 
maar jouw vader 
die kwam terug
CATHERINAJouw biologische vader, was voor velen een held 
Een reddingsboei, waar mensen zich aan vastklampten
ZARAHJa kijk, Joodse mensen werden bij hun terugkeer over het algemeen nou niet heel hartelijk ontvangen. 
Jouw vader stond ze bij In de Joodse gemeenschap stond hij bekend als ‘de klaagmuur’
CATHERINAEen onmisbaar vertrouwenspersoon voor lotgenoten

Zarah kijkt naar Catherina, Catherina gaat zitten op een stoel

CATHERINAJij was een dwars kind 
Jij luisterde niet 
Jij was recalcitrant 
Je kon niet goed leren 
deed niet je best op school
ZARAHDus je stopte vroegtijdig het lyceum 
En ging op je 16e de marine in
CATHERINADaar kon je prima luisteren
ZARAHJa de discipline die daar van je gevraagd werd, deed je goed 
CATHERINAEn je kon prima leren
ZARAHJa, je bleek zelfs een uitzonderlijk goed lange-termijn geheugen te hebben
CATHERINAMaar thuis werd je niet geloofd 
Je kon niks goed doen 
Het was altijd onzin 
Alles wat je zei 
Was altijd onzin
ZARAHWaar je vader in de buitenwereld een luisterend oor was 
Was hij binnenshuis gesloten
CATHERINAHij heeft je pijn gedaan 
Dat heb ik gezien 
in hoe je het ons vertelde 
toen we bij je aan tafel zaten 
het bleef nog heel lang in m’ n hoofd hangen 
Ik heb daarna een stukje geschreven:

Papa luistert wel naar mijn stem, maar papa hoort de woorden niet. Papa kijkt wel naar me, maar papa ziet niet hoe ik me voel. Papa luistert naar me en kijkt naar me, maar hij begrijpt me niet en hij gelooft me niet. Ik wil weten hoe het kan dat papa luistert, maar me niet hoort, hoe het kan dat hij kijkt, maar me niet ziet. Maar altijd als ik papa iets vraag, is zijn antwoord kort, te kort, en weet ik dat hij geen langer antwoord zal geven. Dus hij zal waarschijnlijk blijven luisteren, blijven kijken, maar me nooit echt begrijpen, en me nooit echt geloven. En ik zal me blijven afvragen waarom papa me nooit echt hoort, me nooit echt ziet, en nooit echt wil begrijpen. 
ZARAHWe kunnen het ons eigenlijk niet voorstellen. Als ik eerlijk ben niet echt hoe het was, hoe het geweest moet zijn voor jou.
Maar we hebben je wel gezien. We hebben gezien wat het met je gedaan heeft. We hebben gezien wat het nu nog met je doet. Hoe lang de pijn nog doorwerkt van een vader die je niet zag die door alles wat hij weer had meegemaakt jou waarschijnlijk niet kon zien.
CATHERINADankjewel Jaap 
Voor je eerlijke verhaal en dat we naar je mochten kijken.

Zarah draait stoel om naar publiek, een foto van Jaap wordt zichtbaar

In mei 2026 speelde de voorstelling ’Wat we gezien hebben’ in Amsterdam Noord, als onderdeel van het programma georganiseerd door 4-5 mei comité Amsterdam Noord-West. Op 4 mei tijdens de herdenkingsbijeenkomst. Op 5 mei als onderdeel van de bevrijdingsmaaltijd (regie: Lisa Giezen).

Wat we gezien hebben

Wat we gezien hebben